مبردهای R-22، R-410A و R-32؛ بازبینی مهندسی خواص، ایمنی و گذار زیست‌محیطی

مقدمه

مبرد سیال کاری است که در سیکل تبرید تراکمی بخار با تغییر فاز، گرما را از فضای داخلی به محیط منتقل می‌کند [1][2]. انتخاب مبرد بر ظرفیت سرمایشی، ضریب عملکرد، فشارهای کاری، ایمنی نصب و نگهداری، و سازگاری با اجزای مدار اثر مستقیم دارد [1][3]. در سه دهه اخیر، محدودیت‌های زیست‌محیطی نیز به این معیارها افزوده شده‌اند و بازار جهانی از مبردهای کلروفلوکربن به هیدروفلوکربن و سپس به مخلوط‌های با پتانسیل گرمایی جهانی پایین‌تر در حال گذار است [4][5].

در ایران، بیشتر کولر گازی‌های جدید با مبرد R-410A عرضه می‌شوند و مدل‌های نسل بعد با R-32 در حال ورود به بازار هستند [6]. در عین حال، تعداد قابل توجهی از دستگاه‌های قدیمی همچنان بر پایه R-22 بهره‌برداری می‌شوند و بازار خدمات پس از فروش با چالش تأمین، قیمت و سازگاری مواجه است [6][7]. درک تفاوت‌های مهندسی میان این مبردها، پیش‌شرض انتخاب آگاهانه، نصب ایمن و سرویس صحیح است.

این بازبینی هفت پرسش را بررسی می‌کند. مبرد از منظر ترمودینامیکی چه نقشی در سیکل دارد و کدام خواص برای مقایسه اهمیت دارند؟ طبقه‌بندی ایمنی ASHRAE 34 چگونه خوانده می‌شود؟ ODP و GWP چه معنایی دارند و چگونه به محدودیت‌های بین‌المللی منجر شده‌اند؟ R-22، R-410A و R-32 از نظر فشار، ظرفیت و ایمنی چگونه تفاوت دارند؟ پروتکل مونترال و اصلاحیه کیگالی چه الزاماتی ایجاد کرده‌اند؟ سازگاری روغن و اجزا در گذار میان مبردها چگونه است؟ و وضعیت بازار و خدمات مبرد در ایران چه محدودیت‌هایی دارد؟

محدوده این بازبینی: متن حاضر مبانی علمی و چارچوب مقرراتی را توضیح می‌دهد و جایگزین دستورالعمل شارژ، تعمیر یا مهاجرت مبرد توسط تکنسین دارای صلاحیت نمی‌شود. کار روی مدار مبرد تحت فشار مستلزم رعایت ASHRAE 15، استانداردهای ایمنی ملی و استفاده از تجهیزات مناسب است [3][8]. مقادیر GWP و فشارهای ذکرشده مقادیر مرجع هستند و ممکن است با نسخه‌های به‌روز مقررات تفاوت داشته باشند [4][5].

فهرست مطالب

• ۱. نقش مبرد در سیکل و خواص کلیدی
• ۲. طبقه‌بندی ایمنی ASHRAE 34
• ۳. ODP، GWP و معیارهای زیست‌محیطی
• ۴. R-22: خواص، کاربرد و خروج از بازار
• ۵. R-410A: خواص و وضعیت فعلی
• ۶. R-32: خواص، مزایا و چالش‌ها
• ۷. مقایسه ترمودینامیکی سه مبرد
• ۸. پروتکل مونترال و اصلاحیه کیگالی
• ۹. روغن کمپرسور و سازگاری اجزا
• ۱۰. محدودیت شارژ و استاندارد IEC 60335
• ۱۱. بازار ایران و ملاحظات عملی
• محدودیت‌های این بازبینی
• جمع‌بندی
• منابع

۱. نقش مبرد در سیکل و خواص کلیدی

۱.۱ خواص تعیین‌کننده

مبرد در سیکل تبرید باید فشار کاری مناسب، گرمای نهان تبخیر و تقطیر کافی، پایداری شیمیایی، سازگاری با مواد سازنده و قابلیت تشخیص نشتی را داشته باشد [1][2]. برای مقایسه مهندسی میان مبردها، این کمیت‌ها اهمیت مستقیم دارند:

خواص	اهمیت در سیکل	اثر بر طراحی
فشار اشباع در دمای تبخیر و تقطیر	تعیین‌کننده فشار مکش و دهش	انتخاب ضخامت لوله و نوع کمپرسور
گرمای نهان تبخیر $h_{fg}$	ظرفیت سرمایشی به ازای دبی جرمی	حجم جابه‌جایی کمپرسور
چگالی بخار مکش	دبی جرمی در حجم ثابت	ظرفیت کمپرسور
ویسکوزیته	افت فشار و بازگشت روغن	طراحی مبدل و خطوط
دمای بحرانی	حد بالای دمای کاری	محدوده اقلیم

۱.۲ رابطه فشار و دما

همان‌طور که در بازبینی سیکل تبرید توضیح داده شد، فشار و دمای اشباع در ناحیه دوفازی به هم گره خورده‌اند [1][11]. تغییر مبرد بدون تغییر اجزا، منحنی فشار-دما را جابه‌جا می‌کند و فشارهای کاری سیکل را تغییر می‌دهد.

۲. طبقه‌بندی ایمنی ASHRAE 34

استاندارد ASHRAE 34 هر مبرد را با دو حرف طبقه‌بندی می‌کند: حرف نخست سمیت و حرف دوم قابلیت اشتعال [3].

طبقه	سمیت	قابلیت اشتعال	مثال
A1	کم‌سمی	غیرقابل اشتعال	R-22، R-410A، R-134a
A2L	کم‌سمی	اشتعال‌پذیری پایین	R-32
A3	کم‌سمی	بسیار قابل اشتعال	R-290 (پروپان)
B1	بالاتر از A	غیرقابل اشتعال	R-123

R-32 با طبقه A2L به‌معنای اشتعال‌پذیری پایین است: حد پایین اشتعال LFL حدود $0.306\ \mathrm{kg/m^3}$ است و در غلظت‌های متعارف نصب، ریسک آتش‌سوزی با رعایت ASHRAE 15 قابل مدیریت است [3][8]. با این حال، الزامات تهویه فضا، محدودیت شارژ و عدم کار در نزدیکی منابع اشتعال برای R-32 سخت‌گیرانه‌تر از R-410A است [3][8].

۳. ODP، GWP و معیارهای زیست‌محیطی

۳.۱ پتانسیل تخریب لایه ازن (ODP)

ODP پتانسیل یک ماده برای تخریب لایه ازن استراتوسفر را نسبت به R-11 نشان می‌دهد [4]. مبردهای حاوی کلر، مانند R-22 با $\mathrm{ODP} = 0.055$، مشارکت مستقیم در تخریب ازن دارند [4]. مبردهای HFC مانند R-410A و R-32 فاقد کلر هستند و $\mathrm{ODP} = 0$ دارند [4][5].

۳.۲ پتانسیل گرمایی جهانی (GWP)

GWP اثر گرمایی یک گاز نسبت به $\mathrm{CO_2}$ در افق زمانی مشخص، معمولاً ۱۰۰ سال، را بیان می‌کند [4][5]:

$$\mathrm{GWP}_{100} = \frac{\text{گرمای جذب‌شده توسط ۱ کیلوگرم گاز}}{\text{گرمای جذب‌شده توسط ۱ کیلوگرم CO}_2} \text{ در ۱۰۰ سال}$$

مبرد	فرمول	ODP	GWP (افق ۱۰۰ سال)	وضعیت مقرراتی
R-22	CHClF$_2$	0.055	1810	خروج تحت پروتکل مونترال
R-410A	R-32/R-125 (50/50)	0	2088	محدودیت تحت اصلاحیه کیگالی
R-32	CH$_2$F$_2$	0	675	جایگزین ترجیحی نسل بعد
R-134a	CH$_2$FCF$_3$	0	1430	محدودیت در حال اجرا
R-290	C$_3$H$_8$	0	3	جایگزین طبیعی با محدودیت شارژ

مقادیر GWP از ارزیابی IPCC و ASHRAE 34 استخراج شده‌اند و ممکن است با نسخه‌های جدید IPCC اندکی تغییر کنند [4][5].

۴. R-22: خواص، کاربرد و خروج از بازار

R-22 (کلرودی‌فلورومتان) برای دهه‌ها مبرد غالب در کولر گازی و چیلر بود [1][4]. فشار مکش در دمای تبخیر ۷ درجه سلسیوس حدود $0.62\ \mathrm{MPa}$ و فشار تقطیر در ۴۵ درجه حدود $1.72\ \mathrm{MPa}$ است [11]. این فشارها پایین‌تر از R-410A هستند و لوله‌کشی و اجزای R-22 برای فشار کمتر طراحی شده‌اند [2].

پروتکل مونترال تولید و واردات R-22 را به‌تدریج متوقف کرده است [4]. در ایران نیز تأمین R-22 با محدودیت قیمت و کیفیت مواجه است و شارژ مجدد دستگاه‌های قدیمی هزینه بالایی دارد [6][7]. مهاجرت از R-22 به R-410A یا R-32 مستلزم تعویض کامل اجزای سیکل است؛ «تبدیل» ساده با شارژ مبرد جایگزین، از نظر مهندسی و ایمنی پذیرفته نیست [2][3].

۵. R-410A: خواص و وضعیت فعلی

R-410A مخلوط نزدیک بهazeوتrope از ۵۰ درصد R-32 و ۵۰ درصد R-125 است [1][5]. فشار کاری آن حدود ۶۰ درصد بالاتر از R-22 است: فشار مکش در ۷ درجه سلسیوس حدود $1.09\ \mathrm{MPa}$ و فشار تقطیر در ۴۵ درجه حدود $2.73\ \mathrm{MPa}$ [11].

۵.۱ مزایا و محدودیت‌ها

مزیت اصلی R-410A ظرفیت سرمایشی بالاتر و ضریب انتقال حرارت بهتر در مبدل‌ها است [1][2]. محدودیت اصلی آن GWP بالای ۲۰۸۸ است که تحت اصلاحیه کیگالی هدف کاهش قرار گرفته [5]. R-410A باید همیشه به‌صورت مایع شارژ شود، زیرا بخش‌بندی فازی R-32 و R-125 در مدار، ترکیب را تغییر می‌دهد [2].

بیشتر مدل‌های فعلی کولر گازی تراست، از جمله کولر گازی تراست ۱۲۰۰۰ اینورتر و کولر گازی تراست ۱۸۰۰۰ گرید A، بر پایه R-410A طراحی شده‌اند [6].

۶. R-32: خواص، مزایا و چالش‌ها

R-32 (دی‌فلورومتان) مبرد تک‌جزئی با $\mathrm{GWP} = 675$ است که حدود یک‌سوم GWP R-410A را دارد [5]. فشار کاری آن نزدیک به R-410A است و در بسیاری از طراحی‌ها می‌توان با حداقل تغییر در مبدل‌ها از R-410A به R-32 مهاجرت کرد [2][9].

۶.۱ مزایای ترمودینامیکی

R-32 گرمای نهان تبخیر بالاتری نسبت به R-410A دارد و به ازای همان دبی جرمی، ظرفیت بیشتری ارائه می‌دهد [1][9]. چگالی بخار مکش بالاتر است و کمپرسور می‌تواند در حجم جابه‌جایی مشابه، جرم بیشتری پمپ کند [2]. این ویژگی امکان طراحی دستگاه‌های فشرده‌تر را فراهم می‌کند [9].

۶.۲ چالش‌های ایمنی

طبقه A2L به‌معنای نیاز به تهویه کافی در فضای نصب، محدودیت شارژ بر حسب حجم فضا و عدم استفاده از ابزار برش‌دهنده شعله در نزدیکی مدار است [3][8]. شارژ R-32 باید به‌صورت مایع انجام شود و مقدار دقیق آن طبق برچسب سازنده تعیین می‌شود [2][8].

۶.۳ بازیابی و بازیافت مبرد

برداشت مبرد از مدار پیش از تعمیر یا اسقاط دستگاه، الزام زیست‌محیطی و فنی است [4][5]. مبردهای HFC از جمله R-410A تحت مقررات کاهش انتشار قرار دارند و رها کردن عمدی آن‌ها به محیط ممنوع است [5]. بازیابی با دستگاه Recovery به ظرف تحت فشار انجام می‌شود و مبرد بازیابی‌شده باید به تأمین‌کننده مجاز تحویل داده شود [2][4]. اختلاط مبردها در یک ظرف بازیابی، ماده را غیرقابل استفاده مجدد می‌کند و هزینه امحا را بالا می‌برد [2].

۷. مقایسه ترمودینامیکی سه مبرد

۷.۱ فشارهای اشباع

دمای اشباع (°C)	R-22 (MPa)	R-410A (MPa)	R-32 (MPa)
7 (تبخیر)	0.62	1.09	1.14
45 (تقطیر)	1.72	2.73	2.83
55 (تقطیر گرم)	2.16	3.43	3.55

۷.۲ مثال عددی: اثر تغییر مبرد بر ظرفیت

فرض: کمپرسور با دبی حجمی ثابت، دمای تبخیر ۷ درجه و دمای تقطیر ۴۵ درجه. مقادیر تقریبی از REFPROP [11]:

$$\begin{aligned} q_{\mathrm{evap,R-22}} &\approx 160\ \mathrm{kJ/kg} \quad (\rho_{\mathrm{suction}} \approx 25\ \mathrm{kg/m^3}) \\ q_{\mathrm{evap,R-410A}} &\approx 169\ \mathrm{kJ/kg} \quad (\rho_{\mathrm{suction}} \approx 38\ \mathrm{kg/m^3}) \\ q_{\mathrm{evap,R-32}} &\approx 195\ \mathrm{kJ/kg} \quad (\rho_{\mathrm{suction}} \approx 40\ \mathrm{kg/m^3}) \end{aligned}$$

برای همان کمپرسور، ظرفیت سرمایشی با R-32 حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بالاتر از R-410A و حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد بالاتر از R-22 برآورد می‌شود [1][11]. این اعداد تقریبی هستند و به دور کمپرسور، بازده حجمی و افت فشار نیز وابسته‌اند [2].

۷.۳ جدول مقایسه جامع

معیار	R-22	R-410A	R-32
نوع	HCFC	HFC blend	HFC
ODP	0.055	0	0
GWP	1810	2088	675
فشار کاری	پایین	بالا	بالا
طبقه ایمنی	A1	A1	A2L
روغن متعارف	مینرال	POE	POE
وضعیت بازار	در حال خروج	غالب فعلی	نسل بعد
مهاجرت از قبلی	—	تعویض کامل از R-22	اغلب سازگار با طراحی R-410A

۸. پروتکل مونترال و اصلاحیه کیگالی

۸.۱ پروتکل مونترال (۱۹۸۷)

پروتکل مونترال تولید و مصرف مبردهای تخریب‌کننده ازن را محدود کرد [4]. R-22 و سایر CFCها و HCFCها هدف حذف تدریجی قرار گرفتند. ایران به این پروتکل پیوسته و برنامه کاهش مصرف را اجرا می‌کند [6].

۸.۲ اصلاحیه کیگالی (۲۰۱۶)

اصلاحیه کیگالی به پروتکل مونترال افزوده شد و کاهش تدریجی HFCها از جمله R-410A را هدف گرفت [5]. برنامه کاهش بر حسب سهمیه تولید و واردات است و کشورهای در حال توسعه، زمان‌بندی تدریجی‌تری دارند [5]. پیامد عملی برای بازار کولر گازی، تسریع گذار به R-32، مخلوط‌های کم‌GWP و مبردهای طبیعی است [5][9].

۹. روغن کمپرسور و سازگاری اجزا

۹.۱ انواع روغن

روغن	سازگاری	مبردهای متعارف
مینرال	R-22 و CFC	R-22
آلکیل‌بنزن (AB)	برخی HCFC	R-22، R-12
POE (پلی‌اول استر)	HFC	R-410A، R-32، R-134a
PAG	برخی HFC و CO$_2$	کاربردهای خاص

R-410A و R-32 هر دو با روغن POE سازگارند [2]. مهاجرت از R-22 به R-410A مستلزم تعویض روغن، فیلتر مبرد، لوله‌کشی و در بسیاری موارد کمپرسور است [2][3]. باقی ماندن روغن مینرال در مدار R-410A باعث کاهش بازده و احتمال خرابی کمپرسور می‌شود [2].

۹.۲ سازگاری مواد

مبرد باید با لاستیک‌های درزبند، عایق سیم و پلاستیک‌های داخلی سازگار باشد [2]. R-32 نسبت به R-410A ممکن است با برخی مواد تفاوت سازگاری داشته باشد و سازنده دستگاه لیست مواد مجاز را مشخص می‌کند [2][9].

۱۰. محدودیت شارژ و استاندارد IEC 60335

۱۰.۱ ASHRAE 15

استاندارد ASHRAE 15 حداکثر مقدار مبرد قابل شارژ در فضای بسته را بر حسب حجم فضا و طبقه ایمنی مبرد تعریف می‌کند [3][8]. برای R-32 با طبقه A2L، این حد پایین‌تر از R-410A است [3].

حد تقریبی برای R-32 در فضای مسکونی:

$$m_{\max} \approx L \times \frac{V_{\mathrm{room}}}{m_{\mathrm{ref}}}$$

که در آن $L$ حد اشتعال‌پذیری و $V_{\mathrm{room}}$ حجم فضای قابل تهویه است [3][8]. در عمل، برچسب سازنده حداکثر طول خطوط و مقدار شارژ اضافی را مشخص می‌کند و نباید از آن فراتر رفت [2][8].

۱۰.۲ IEC 60335-2-40

استاندارد IEC 60335-2-40 الزامات ایمنی تجهیزات تهویه مطبوع خانگی را تعریف می‌کند [8]. این استاندارد شامل آزمون نشتی، حد شارژ، علائم هشدار و الزامات برای مبردهای قابل اشتعال است [8]. دستگاه‌های R-32 باید مطابق این استاندارد و معادل ملی آن طراحی و آزمون شوند [8].

۱۱. بازار ایران و ملاحظات عملی

۱۱.۱ وضعیت فعلی

در بازار ایران، سه گروه تجهیزات هم‌زمان حضور دارند: دستگاه‌های قدیمی R-22، دستگاه‌های غالب R-410A و مدل‌های جدید R-32 [6][7]. تأمین R-22 با قیمت بالا و ریسک کیفیت همراه است و شارژ مجدد دستگاه‌های قدیمی از نظر اقتصادی و زیست‌محیطی توجیه ضعیفی دارد [6][7].

۱۱.۲ توصیه‌های مهندسی

وضعیت دستگاه	اقدام توصیه‌شده	توضیح
R-22 سالم	نگهداری تا پایان عمر یا تعویض	شارژ R-22 پرهزینه و محدود
R-22 خراب	تعویض با R-410A یا R-32	تبدیل مبرد پذیرفته نیست
R-410A جدید	انتخاب بر پایه ظرفیت و اقلیم	غالب بازار فعلی
R-32 جدید	رعایت الزامات تهویه فضا	GWP پایین‌تر، A2L

۱۱.۳ خدمات و نمایندگی

شارژ، تعمیر و مهاجرت مبرد باید توسط تکنسین دارای صلاحیت و با تجهیزات مناسب انجام شود [3][8]. نمایندگی تراست در سرویس‌های دوره‌ای، شارژ مبرد را بر پایه مافوق گرم و مادون سرد و مطابق مشخصات سازنده انجام می‌دهد [2]. استفاده از مبرد تقلبی یا نامناسب، علاوه بر کاهش بازده، ریسک ایمنی و آسیب به کمپرسور را افزایش می‌دهد [2][7].

در اقلیم گرم جنوب کشور، فشار تقطیر بالاتر است و انتخاب مبرد با ظرفیت و پایداری حرارتی مناسب اهمیت بیشتری دارد؛ ملاحظات عملکرد در اقلیم گرم و انتخاب مدل تروپیکال مانند کولر گازی تراست ۲۴۰۰۰ تروپیکال روتاری از این منظر مرتبط است [2][6].

۱۱.۴ تشخیص نشتی و علائم هشدار

مبردهای HFC و HCFC بی‌بو و بی‌رنگ هستند و نشتی بدون دستگاه Leak Detector قابل تشخیص نیست [3][8]. علائم غیرمستقیم شامل افت ظرفیت سرمایشی، یخ‌زدن لوله مکش، صدای غیرعادی کمپرسور و افزایش مصرف برق است [2]. در بازبینی سیکل تبرید، خواندن مافوق گرم و مادون سرد به‌عنوان ابزار تشخیص کمبود شارژ توضیح داده شد [2]. برای R-32، به‌دلیل اشتعال‌پذیری پایین، نشتی در فضای بسته با تهویه ناکافی نیاز به اقدام فوری دارد [3][8].

محدودیت‌های این بازبینی

مقادیر GWP از منابع IPCC و ASHRAE استخراج شده‌اند و با به‌روزرسانی ارزیابی‌های علمی ممکن است تغییر کنند [4][5]. فشارهای جدول بخش هفتم تقریبی و برای دمای اشباع خالص هستند؛ اثر روغن و افت فشار در عمل فشارها را اندکی تغییر می‌دهد [11].

بازبینی حاضر به مبردهای طبیعی مانند R-290 و R-744 (CO$_2$)، مخلوط‌های کم‌GWP دیگر مانند R-454B و R-466A، و چرخه‌های ترکیبی نمی‌پردازد. این مبردها در بازار جهانی در حال ورود هستند اما سهم بازار ایران هنوز محدود است [6][9].

الزامات مقرراتی ملی ایران ممکن است با استانداردهای بین‌المللی تفاوت جزئی داشته باشند و باید از منابع رسمی استخراج شوند [6]. جدول GWP بر پایه ارزیابی IPCC است و بازنگری‌های علمی آینده ممکن است این اعداد را اصلاح کند [7].

جمع‌بندی

مبرد ستون فقرات سیکل تبرید است و انتخاب آن بر ظرفیت، بازده، ایمنی و هزینه چرخه عمر اثر مستقیم دارد. R-22 به‌دلیل ODP در حال خروج است، R-410A غالب بازار فعلی است اما GWP بالایی دارد، و R-32 به‌عنوان جایگزین نسل بعد با GWP حدود یک‌سوم R-410A و ظرفیت ترمودینامیکی بالاتر در حال گسترش است.

گذار میان مبردها یک تصمیم مهندسی است، نه صرفاً تعویض بطری. مهاجرت از R-22 به R-410A یا R-32 مستلزم تعویض روغن، اجزا و در بسیاری موارد کل دستگاه است. شارژ مبرد نامناسب یا تقلبی، بازده را کاهش می‌دهد و ریسک ایمنی ایجاد می‌کند.

برای خریدار و بهره‌بردار، درک تفاوت میان این مبردها به انتخاب آگاهانه، نگهداری صحیح و برنامه‌ریزی تعویض کمک می‌کند. برای تکنسین و نمایندگی، رعایت ASHRAE 15، IEC 60335 و مشخصات سازنده در شارژ و سرویس، شرط حفظ عملکرد و ایمنی است.

منابع

استانداردها و آیین‌نامه‌ها

1. ASHRAE, ASHRAE Handbook — Fundamentals, Chapter on Thermodynamics and Refrigeration Cycles, ASHRAE.
2. ASHRAE, ASHRAE Handbook — Refrigeration, Chapters on System Practices for Halocarbon Refrigerants, ASHRAE.
3. ANSI/ASHRAE Standard 34, Designation and Safety Classification of Refrigerants, ASHRAE.
4. UNEP, Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer, United Nations Environment Programme.
5. UNEP, Kigali Amendment to the Montreal Protocol, United Nations Environment Programme.
6. گزارش‌های بازار و سیاست مبرد در ایران، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت صنعت (منابع ملی).
7. IPCC, Climate Change: The Physical Science Basis, Assessment Report on Greenhouse Gas Metrics.
8. IEC 60335-2-40, Household and Similar Electrical Appliances — Safety — Part 2-40: Particular Requirements for Electrical Heat Pumps, Air-Conditioners and Dehumidifiers, International Electrotechnical Commission.
9. ISO 817, Refrigerants — Designation and Safety Classification, International Organization for Standardization.

کتاب‌ها و مقالات علمی

10. W. F. Stoecker, J. W. Jones, Refrigeration and Air Conditioning, McGraw-Hill.
11. E. W. Lemmon, I. H. Bell, M. L. Huber, M. O. McLinden, NIST REFPROP, Version 10, National Institute of Standards and Technology.
12. D. A. Didion, Alternative refrigerants: An overview, ASHRAE Journal, 2012.
13. P. A. Domanski, J. S. Brown, S. K. Kondepudi, C. O. McLinden, D. A. Didion, A review of R-32 as a single-component refrigerant, ASHRAE Transactions, 2014.
14. J. M. Calm, The next generation of refrigerants — Historical review, considerations, and outlook, International Journal of Refrigeration, 31(7), 2008.
15. K. W. Roth, D. Westphalen, M. Y. Feng, P. Llana, L. Quartararo, Energy consumption characteristics of commercial building HVAC systems, ASHRAE Transactions, 2002.